مصاحبه با آقای دکتر بابک خطی متخصص اطفال پیرامون مسئله کودک آزاری

مصاحبه با خانم دکتر میرشکرایی متخصص اطفال پیرامون مسئله کودک آزاری
آبان ۱۴, ۱۳۹۶
تولد ۴۸۲ نوزاد ِمعتاد در شش ماه اول سال ۹۶
آبان ۱۷, ۱۳۹۶

هرنوع چیزی که باعث آسیب به کودک شود، جسمی و یا روانی را کودک آزاری می­گویند.

  • میزان وقوع کودک آزاری در چه مقطعی و بین کدام جنس( دختر_پسر) بیشتر است؟

تقسیم بندی مختصری از کودک آزاری به این شکل می­شود: کودک آزاری جسمی _ کودک آزاری جنسی _ کودک آزاری روانی _ کودک آزاری فراموشی (نادیده گرفتن شدن)
از نظر جهانی شیوع کودک آزاری فراموشی از همه شایع تر است. بعد از آن فیزیکی و بعد روانی و در آخر جنسی شایع است.

در ایران آمار مشخصی وجود ندارد اما در آمار دانشگاه های مختلف تقریبا همین شیوع مطرح شده. منتها فاصله­ی بین کودک آزاری فراموشی و جسمی در ایران کمتر است. ولی در مطالعات جهانی این فاصله بیشتر است. مطالعه ای معتبر در مشهد بر روی ۳۰۰ فرد با میانگین سنی ۹ تا ۱۱ سال انجام شد که آمارها بدین شرح بود: ۳۶ درصد فراموشی. ۳۴ درصد جسمی. ۲۰ درصد روانی و ۸ درصد متعلق به کودک آزاری جسمی.

  • پیامدها و آسیب های کوتاه و بلند مدت که کودکان در این معضل به آن گرفتار می­شوند، چیست؟

پیامدهای کوتاه مدت آن همانهایی است که کودکان از نظر جسمی میبینند. بدترین و مرگبارترین آثار به کودک آزاری فراموشی تعلق میگیرد که خود این فراموشی باز انواع مختلفی دارد: فیزیکی. روانی. آموزشی. توان جسمی و تغذیه ای و…

اما از پیامد های بلند مدت و چیزی که در همه کودک آزاری ها یکسان است و همه کودکان به آن گرفتار می­شوند، مشکلات روانی است. اگر دقت کنید یکی از فاکتورهایی که همه کسانی که کودک آزاران به طور مشترک دارند این است که خود فرد در کودکی مورد آزار قرار گرفته است. بنابراین اگر ما از کودک آزاری جلوگیری کنیم در واقع جلوی ایجاد یک نسل کودک آزار را میگیریم. و اینها عوارضی هستند که اگر جلوی آنها گرفته نشود از یک جایی به بعد دیگر نمی­شود هیچ کاری کرد!مشکلات روانپزشکی به ۲ شکل است. یکی طیف بیماری و دیگری خود بیماری. مثلا تصور کنید فردی در طیف بیماری ضداجتماعی است اما علائمی از خود بروز نمیدهد، منتها اگر مورد چنین آزاری قرار بگیرد سوق داده شود که اختلال را بروز دهد.

  • نقش و وظیفه والدین در مورد کودک آزاری چیست؟

مهمترین نقش را والدین ایفا می­کنند. یعنی والدین خودشان هم مشکل هستند و هم راه حل. چرا که خیلی از کودک آزاری­ها توسط خود والدین صورت میگیرد یعنی توسط هسته مرکزی که به کودک بسیار نزدیک هستند. و هم فرآیند درمان و پیشگیری پدر و مادر هستند.

پدر و مادرها باید چندین کار مهم انجام دهند. اولا خودشان راجع به کودک آزاری اطلاعات لازم را کسب کنند و سهل گیر نباشند. دوما که در فعالیت های اجتماعی نزدیکترین فرد به کودک باشند. مسئله بسیار مهمی که در این مورد وجود دارد اینکه: هم نه گفتن و هم نه شنیدن را به کودک آموزش دهند. یعنی کودک هم باید حقوق خودش را بشناسد، باید اندام های خصوصی خودش را بشناسد و بداند که فقط پدر و مادر و پزشک حق دست زدن به او را دارند. کودک باید این طبقه بندی ها را بشناسد. رفتار پدر و مادر باید در تمام زمینه ها طوری بدون قضاوت باشد که بچه ها بتوانند بیایند با خیال راحت مسائلشان را به پدر و مادر بگویند و مهمترین مسئله اینکه پدر ومادر به حرف بچه ها اعتماد کنند.

یکسری مسائل هم هست که باید خود پدر ومادر آنرا در مورد خودشان بدانند و اجرا کنند. مثلا اینکه در موقعی که خشمگین هستند کودک را تنبیه نکنند. یا مثلا کارهایی که در قبال کودک انجام میدهند را با فکر انجام دهند. گاهی پدر و مادر فکر میکنند خب داریم کودکمان را تربیت میکنیم، ولی در واقع رفتارشان باعث آسیب به کودک است و مصداق بارز کودک آزاری محسوب می­شود. مسئله سوم اینکه نقاط خطر را بشناسند؛ مثلا اگر کودکی افسرده شد گوشه گیر شد یا تغییر خلق داد و … باید پدر و مادر آگاه باشند و اقدامی بکنند. اگر فردی از افراد نزدیک بیش از حد به کودک توجه می­کند، یا اگر بچه از رفتن به منزل شخصی خاص سرباز میزند و دلیلش را هم نمیگوید و یا نمونه هایی از این دست، اینها خودش میتواند زنگ خطر باشد.

این پکیج ۳ گانه: رفتارهایی که پدر و مادر باید روی خودشان پیاده کنند ، توجه به علائمی که از بیرون وارد می­شود و رفتارهایی که باید به کودک آموزش دهند؛ میتواند به عنوان یک مجموعه رفتاری باشد که بتواند از کودک آزاری پیشگیری کند.

  • به جز پدر و مادر وظیفه جامعه و مدرسه چیست؟

در بند ۱۹ پیمان نامه جهانی کودک از تعهد دولت ها در مورد کودکان گفته شده است که از نظر غذایی، آموزشی، بهداشتی، قانونی و… باید جلوی هرگونه تعرض به کودک را بگیرند. یعنی باید این مسائل را در ساعات پربیننده به مردم آموزش دهند در صدا و سیما و هم اینکه برخورد قانونی کنند با هرگونه کودک آزاری. یعنی قسمت عمده ای از این ها وظیفه حکومتی است. حتی حمایت از NGO هم به عهده دولت است.

  • وظیفه اشخاص و افراد چیست؟

افراد در واقع چیزی جز پدر و مادر ها نیستند. در واقع اگر تمام شرایط آموزشی ما فراهم شود چه در مدرسه چه در فضای مجازی چه در صدا و سیما و…تا زمانی که خود فرد دغدغه مندی لازم را نداشته باشد اتفاقی رخ نمی­دهد. پس یعنی ان یک وظیفه فردی است. که این وظیفه فردی با دانش اجتماعی با هم ترکیب می­شوند. یعنی ابتدا باید فرد جویای این اطلاعات باشد تا جامعه در اختیارش قرار دهد. از بالا به پایین نمیشود!

  • آیا راهی برای شناخت افراد پدوفیلیک هست؟ و آیا جایی هست که بشود از این افراد شکایت کرد؟ و اینکه آیا افراد پدوفیلیک درمان می­شوند؟

پدوفیلیا جزء پارافیلیا محسوب می­شود و پارافیلیا هم یعنی انحرافات جنسی. که اینها اختلال جنسی هستند. یعنی سکسی که معمول و روتین نیست. و چون دارد روی فردی انجام می­شود که هیچ دفاعی نمیتواند از خودش بکند قطعا اختلال عملکرد ایجاد میکند. راه شناخت چیست؟ یکی گزارش هایی است که افراد می دهند. ولی یک چیز اساسی این است که متاسفانه افراد پدوفیلیا بیشتر نزدیکان خود را طعمه میکنند. در این شرایط با والدین کودک را حتما آگاه کرد. متاسفانه چون فضای بسته اجتماعی و فرهنگی داریم کار سختی است. وقتی چیزی تابو باشد و کودک و والدین او از بیان آن ترس داشته باشند مسلما شناخت آن خیلی سخت است. به همین خاطر کمتر بیان می شود و اگر هم بیان شود روی آن سرپوش گذاشته میشود و اگر هم بخواهد درمان شود جزء روان درمانی­ های طولانی مدت است و اکثرا زیر بار آن نمیروندو یعنی شخص پدوفیلی اصولا مراجعه برای درمان نمیکند اگر هم مراجعه کند درمان خیلی سخت است ولی اگر درمان را ادامه دهد اصولا بهبود می­یابند. الزاما این ها خودشان در کودکی مورد آزار نبوده­اند. ممکن است شخصیت ضد اجتماعی داشته باشند. ولی اصولا تم کودک آزاری در اکثر اختلالات شخصیت دیده می­شود. کسانی که در کودکی مورد آزار بوده اند الزاما در بزرگسالی خودشان همینکار را انجام نمی­دهند! حتی افرادی بوده اند که خودشان عضو کمپین های ضد تعرض به کودکان شده اند. تنها درصدی از افرادی که خودشان در کودکی مورد آسیب قرار گرفته­اند و رگه هایی از شخصیت ضد اجتماعی هم دارند ممکن است باکودکان دیگر همین کار را انجام دهند.

  • اگر کودکی به شما مراجعه کند و متوجه شوید که مورد تعرض قرار گرفته، آیا نهادی وجود دارد که بتوانید به آنها ارجاع دهید و اعلام کنید؟

خیر. در این زمینه خیلی نقاط مرزی مبهمی وجود دارد. یعنی هم نهادهایی وجود دارد و هم وجود ندارد. البته بازم بستگی دارد که چه شکل از کودک آزاری مد نظر باشد. در مورد کودکانی که به مطب یا بیمارستان مراجعه می­کنند حتما توصیه می­شود که پزشک یک معاینه کامل انجام دهد. برخی نشانه­ ها در معاینه یا رادیولوژی هست که نشان میدهد این آسیب در اثر تصادف نبوده! مثلا ضایعه ای که در سر یا جمجمه یا دنده ها اتفاق افتاده؛ این در اثر تصادف نیست! اصطلاحی هست به نام ” کودک کتک خورده”؛ که می­تواند در اینجا کاربرد داشته باشد. اینها مسائلی ست که پزشک باید روی آن تفکر کند. باید تا جایی که ممکن است اینها را معاینه کرد. برهنه معاینه کرد و اگر این نقاط خاص دیده شد مثلا در سر یا دنده­ها حتما باید بررسی و پیگیری کرد. به بهزیستی معرفی کرد. البته اتفاق خاصی نمی­افتد به خصوص در سطح تجاوز جنسی. شکل زننده ای دارد بررسی کردن اینکار. شکل غیر دوستانه­ای دارد! اول رجوع به کلانتری. بعد پزشک قانونی و…

  • چه کسی این پروسه معرفی به مراجع را انجام می­دهد؟

اگر تجاوز جنسی باشد NGO می­تواند به کلانتری معرفی کند. ولی اگر پدر و مادر اینکار را انجام داده باشند که اصلا شکایتی صورت نمی­گیرد. اما شکایت به بهزیستی از این نظر مشکل دارد که مثلا کودک اگر ۱۰ ساعت بعد از مورد تعرض قرار گرفتن به کلانتری یا پزشک قانونی مراجعه کند دیگر اثری نیست! بنابراین قوانین باید مقداری منعطف­تر باشد که نیست.

اما یک خبر خوب: گروهی از همکاران و اساتید پروتکلی تنظیم کرده­اند که روی تمام انواع کودک آزاری جواب دهد. ان­شاالله تا ماه آینده می­توانیم آنرا در اختیار جمعیت قرار دهیم تا بهره مناسب را از آن ببرند. چرا که متاسفانه دست NGO بسته است برای شکایت و مراجعه به بهزیستی. لذا می­توانند از این پروتکل استفاده کند بلکه کارساز باشد. تیم پزشکی قانونی و متخصص اطفال اما این اجازه را دارد و در صورتی که ارجاع دهد، پزشک قانونی موظف است که این روند را پیگیری کند. گروه­های مختلفی هست که دارد در این زمینه فعالیت می­کند اما متاسفانه تشتت وجود دارد و در شرایطی هستیم که همسویی بین گروه­ها وجود ندارد و آنکه این بین قربانی می­شود کودک است.

  • کودکی به مشکل برخورده به مشاوره­ های روانپزشکی نیاز دارد. شما ارجاع می­دهید؟

هم ما(پزشکان)، هم بهزیستی و هم NGO میتواند ارجاع دهد ولی حتما اگر کودک آزاری در زمینه خانواده صورت گرفته، در صورت نیاز جداسازی صورت گیرد؛ یا یک فرد یا پرستار یا روانشناس دوره دیده، مراجعات غیرهماهنگ شده یا تصادفی به خانه کودک داشته باشد و از وضعیت کودک مطلع و مطمئن شود؛ حتما لازم است که کودک با یک روانشناس کودک تحت مشاوره باشد. ونکته­ی مهم دیگر اینکه در محیط­های مدرسه و مهدکودک هم پدر و مادر باید مراجعات گاه­به­گاه و تصادفی داشته باشند که ببیند کودک آنها در چه وضعی است، و مشهده کنند که آیا محیط آسیب می­زند یا خیر. به خصوص در مهد­ها که گاهی دیده شده به کودک آسیب فیزیکی میزنند.

  • علاوه بر آسیب­های روانی از لحاظ داخلی کودکان چه آسیب­هایی ممکن است بخورند؟

هر آسیبی که در تروما ممکن است کودکان بخورند از لحاظ داخلی هم ممکن است بخورد. مثلا لگد بخوره باعث آسیب به طحال، کبد یا حتی گاهی باعث مرگ او می­شود. انگار که تصادف کرده. ولی معمول این است که این آسیب مزمن و طولانی مدت است و ممکن است بعدا در سونوگرافی ها چیزی دیده شود؛ توده و… یا مثلا ممکن است موقعی که به دلیلی دیگر از دست عکس گرفته می­شود نشانه­های جوش خوردگی قدیمی یا خونریزی در بافت زیر استخوان و…دیده شود. این ها نشانه­هایی است که راهنمایی می­کند مارا به سمت کودک آزاری. یعنی وقتی شک می­کنیم باید یک معاینه کامل انجام دهیم. و این خیلی مهم است. موارد قدیمی با عکس رادیولوژی مشخص می­شود.

  • اگر کودکی مراجعه کند و شما شک کنید، آیا از خود کودک سوال می­پرسید؟

بهتر است که در یک جای خلوت معاینه کنید و اگر به نقطه مشکوکی برخوردید از خود کودک بپرسید که این از کجا شکل گرفته؟ واحتمال این در محیط­های بیمارستانی بیشتر است. وظیفه داریم اگر شک کردیم از خود کودک بپرسیم. به شرطی که اعتماد او را جلب کرده باشیم. اگر کودک ترسید، این ترسیدن کودک مهم است! واکنشی که می­دهد می­تواند به ما در رسیدن به جواب کمک کند.

نکته: ممکن است در کودک آزاری فراموش شده؛ کودک یک پدر و مادر کم­سواد یا بیسواد دارد که بهش نمیرسن، برای بیماری­هاش به پزشک مراجعه نمی­کنند، یا مثلا داروی ضدتشنج مصرف می­کند اما به موقع بهش نمیدن و کودک تشنج می­کند. این کودک آزاری محسوب می­شود. با اینکه هیچ قصد بدی هم ندارند اما کودک نادیده گرفته شده و دارد از دست می­رود. و این عدم آگاهی خودش نوعی کودک آزاری است که متوجه آن نیستیم یا وقتی متوجه می­شویم که دیر است. به همین خاطر است که گفته می­شود مرزهای کودک آزاری مرزهای ظریفی هستند.

  • کودک آزاری در فضای مجازی چیست؟

از طرفی کودکان حق دارند از فضای مجازی استفاده کنند. از طرف دیگر اگرچه ممکن است قصد بدی در کار نباشد اما به اشتراک گذاشتن عکس و فیلم یک بچه چون بامزه و خوشگل و…است،  بدون رضایت والدین کودک، مصداقی از کودک آزاری است. افراد به این امر آگاه نیستند و تصور می­کنند که دارند یک کار فان انجام می­دهند و اصلا متوجه نیستند که این کار اشتباه است. یعنی شما یک سنگ رو به هوا پرتاب می­کنید و اصلا نمی­دانید که این سنگ به کجا میخورد؟ به شیشه کسی یا سر کسی یا اصلا ممکن ست داخل آب بیفتد! ولی ممکن هم هست که یک اتفاق خیلی بدی بیفتد و ما بابت این امر مسئولیم. بهتر است که طبق پیمان نامه قانونی بگوییم که ما حق اشتراک گذاشتن عکس دیگران را نداریم. از طرفی خود پدر و مادر هم باید آگاه باشند؛ اینکه دائم عکس کودک خودشان را در فضای مجازی به اشتراک می­گذارند، این کار خوبی نیست. اگر هم میگذارید به طور محدود باشد یا مثلا اکانت اینستاگرام شما خصوصی باشد یا اگر در گروه خانوادگی می­گذارید بگویید که دوست ندارم این عکس به اشتراک گذاشته شود. یا مثلا اگر میخواهید در صورت لزوم عکسی را منتشر کنید صورت را محو کنید. نکته آخر اینکه؛ قبل از فشار دادن دکمه send ، فکر کنید. چون ممکن است خطری در پی داشته باشد. این از مصادیق بارز کودک آزاری است و قطعا در کشورهای دیگر جرم محسوب می­شود.

نکته دیگر، کودک آزاری در مورد کودکانی که والدینشان به جرمی متهم هستند: جامعه مطبوعاتی ما نیاز دارد در این زمینه آموزش ببیند که زمانی که می­خواهد در مورد کسی خبری را منتشر کند به جز اینکه باید به حفظ یکسری اطلاعات راجع به آن شخص محافظت کند، در مورد کودکان آن شخص هم باید مراقبت کند و اطلاعاتی فاش نکند! متاسفانه اخباری که در این مدت منتشر شده با تیترهای اینچنینی: مصاحبه با فرزند قاتل! فرزند متهم!….چرا باید چنین مصاحبه هایی صورت بگیرد؟ آیا جز این است که بدنبال بالا بردن تیراژ روزنامه یا مجله خودشان هستند؟ این به واقع مصداق خیانت است! فقط کافی است که سرچ کنید: دختر یا فرزند قاتل؛ ده­ها لینک برای این مطلب می­آید. در جاهای دیگر این فرزندان را ایزوله می­کنند، مراقبت ویژه می­کنند، کاری می­کنند که به درسش آسیب نخورد و… اما ما برعکس عمل می­کنیم. خبرنگار را میفرستیم منزل طرف عکس و فیلم و…و حتی به بچه او هم رحم نمی­کنیم و گاهی حتی نام بچه هم مطرح می­کنیم! و اینها شاید در طبقه بندی مطرح شده برای کودک آزاری قرار نگیرد اما مصداق بارز کودک آزاری است. در واقع هرچه که به طریقی به تمامیت کودک آسیب برساند و وارد حریم خصوصی او شود کودک آزاری است و این هم جزء پیمان نامه حقوق کودک است که هیچکس حق ندارد به حریم حقوق کودک تجاوز کند و دولت­ها موظف هستند که اگر جایی منافع کودک با منافع گروهی دیگر در تضاد قرار گرفت، کودک را در ارجحیت قرار دهند. ولی ما اینجا برعکس عمل می­کنیم.

امیدواریم که این پروتکل ضمانت اجرایی داشته باشد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *